Poranek jak każdy inny. Plecak spakowany, śniadanie zjedzone i dosłownie za minutę zbieracie się do wyjścia. No i wtedy zaczyna się: „Boli mnie brzuch”, „Nie dam rady”, „Mogę dziś zostać w domu?”. Brzmi znajomo, prawda?
Każdemu dziecku może zdarzyć się dzień, kiedy po prostu nie chce iść do szkoły. To normalne. Tobie też często nie chce się iść do pracy 🙂 Jeśli jednak takie sytuacje powtarzają się, warto przyjrzeć się im bliżej.
Kiedy to jeszcze zwykły stres przed szkołą, a kiedy sygnał, że dziecko naprawdę potrzebuje pomocy? Dzisiaj się nad tym zastanowimy.
Lęk szkolny – kiedy to więcej niż zwykły stres?
Lęk szkolny to sytuacja, w której dziecko nie unika szkoły dlatego, że po prostu mu się nie chce. Sama myśl o pójściu na lekcje wywołuje u niego silny strach albo napięcie. Czasem niechęć do szkoły jest tak duża, że dziecko rano naprawdę nie potrafi wyjść z domu.
Jakie są objawy lęku szkolnego?
Nie każde dziecko powie wprost: „Boję się szkoły”. Zwróć uwagę, czy często pojawiają się u niego te objawy (fizyczne jak i psychiczne).
- bóle brzucha lub głowy,
- nudności, biegunka, zawroty głowy albo kołatanie serca,
- problemy ze snem,
- brak apetytu
- płacz, złość lub rozdrażnienie,
- problemy z koncentracją,
- wycofanie i unikanie innych dzieci.
- niechęć do nauki
Lęk szkolny może wpływać nie tylko na emocje dziecka, ale też na jego ciało. Objawy somatyczne to np. ból brzucha, nudności czy kołatanie serca, które mogą pojawiać się lub nasilać pod wpływem stresu i lęku.
Jak rozpoznać zaburzenia lękowe u dziecka?
Lęk u dziecka nie zawsze jest łatwy do zauważenia. Wygląda to bardzo różnie. Jedno boi się rozstać z rodzicem, inne stresuje się tym, co pomyślą o nim koledzy. Łatwo powiedzieć „to lenistwo!„, ale problemy są często głębsze niż moglibyśmy się spodziewać.
Zwróć uwagę, jeśli dziecko:
- bardzo źle znosi rozstanie z Tobą i rano coraz trudniej wyjść mu z domu,
- stresuje się dniami, w których ma sprawdzian, odpowiedź ustną albo wystąpienie przed klasą,
- ma słabsze oceny z odpowiedzi ustnych, mimo że w domu zna materiał,
- nauczyciel zgłasza, że dziecko unika aktywności, nie chce odpowiadać albo wycofuje się z kontaktu z grupą,
- coraz częściej zamyka się w sobie i rezygnuje z rzeczy, które wcześniej sprawiały mu radość.
Jeśli strach trwa przez dłuższy czas, warto porozmawiać o tym z psychologiem dziecięcym.
Czy lęk szkolny i fobia szkolna to to samo?
W rozmowach o dzieciach, które boją się szkoły, możesz spotkać różne określenia: lęk szkolny, fobia szkolna albo odmowa chodzenia do szkoły.
- Lęk szkolny można rozumieć szerzej – jako napięcie, stres lub silną niechęć związaną ze szkołą. Może pojawiać się np. przed sprawdzianem, odpowiedzią ustną, kontaktem z rówieśnikami albo rozstaniem z rodzicem.
- Fobia szkolna to określenie używane zwykle wtedy, gdy lęk przed szkołą jest bardzo silny i dziecko ma dużą trudność, żeby wyjść z domu lub zostać w szkole.
Obecnie często używa się pojęcia odmowy chodzenia do szkoły, bo opisuje ono zachowanie dziecka, a nie sugeruje jednej konkretnej przyczyny.
Najważniejsza nie jest jednak sama nazwa, ale to, co dokładnie sprawia, że dziecko zaczyna unikać szkoły.
Co zrobić, gdy dziecko boi się szkoły?
Kiedy rano słyszysz: „Nie idę do szkoły”, możesz mieć ochotę odpowiedzieć: „Ale przecież musisz”. Tyle, że jeśli za odmową stoi mocny strach, samo przekonywanie niewiele zmieni. Ty też wiesz, że „musisz” zrobić wiele rzeczy, a często nie możesz się do nich zebrać tygodniami. Prawda?
Dlatego najpierw spróbuj dowiedzieć się, czego dziecko się boi. Sprawdzianu? Kompromitacji? Nauczyciela? A może samego rozstania z Tobą?
Co mówić dziecku, gdy nie chce iść do szkoły?
Unikaj zdań typu „Nie ma się czego bać” albo „Inne dzieci jakoś chodzą”. Dla dziecka ten strach jest prawdziwy, nawet jeśli Tobie jego powód wydaje się błahy.
Spróbuj raczej:
- „Co jest dla Ciebie najtrudniejsze w szkole?”
- „Czy wydarzyło się ostatnio coś, przez co nie chcesz tam iść?”
- „Widzę, że jest Ci trudno. Spróbujmy razem znaleźć rozwiązanie.”
- “Wiem, że sobie poradzisz”.
Nie musisz od razu wiedzieć, co zrobić. Najpierw dowiedz się, co właściwie dzieje się w szkole albo czego dziecko się tam obawia. To naprawdę dobry początek.
Co robić, gdy dziecko nie chce iść do szkoły?
Jeśli problem się powtarza:
- Szukaj schematu. Czy najgorzej jest przed WF-em a może sprawdzianem?
- Porozmawiaj z wychowawcą lub pedagogiem. Zapytaj, co dzieje się na lekcjach i przerwach oraz czy w ostatnim czasie coś się zmieniło.
- Jeśli dziecko zostaje w domu, nie zamieniaj tego dnia w dodatkowy dzień wolny tzw. „Dzień Dziecka”. Gry, YouTube czy inne ulubione atrakcje mogą sprawić, że unikanie szkoły będzie bardziej kuszące.
- Jeśli powrót do szkoły jest bardzo trudny, ustal ze szkołą plan małych kroków – np. najpierw kilka lekcji dziennie, potem stopniowy powrót do całego dnia.
Tu ważne: nie chodzi o to, żeby „wygrać” z dzieckiem poranek i za wszelką cenę wysłać je do szkoły. Ważne by zrozumieć, dlaczego jest to dla niego tak trudne.
W jakim wieku najczęściej zdarza się odmowa chodzenia do szkoły?
Problem może pojawić się w każdym wieku, ale szczególnie często w dwóch momentach:
- około 5-7 roku życia – gdy młodsze dzieci zaczynają szkołę, trafia do nowego miejsca i musi na dłużej rozstać się z rodzicem,
- około 10-14 roku życia – gdy rosną wymagania w szkole i większe znaczenie mają oceny.
U starszych nastolatków odmowa chodzenia do szkoły zdarza się rzadziej. Jeśli już się pojawia, częściej idzie w parze z obniżonym nastrojem i innymi trudnościami emocjonalnymi.
Co może nasilać niechęć dziecka do chodzenia do szkoły?
| Co może być problemem? | Jak to może wyglądać? |
| Zmiana klasy lub szkoły | Twoje dziecko boi się, że na przerwie zostanie samo. |
| Konflikt z kolegami | Ktoś z klasy regularnie je wyśmiewa (to wpływa też na niższą samoocenę). |
| Trudności w nauce | Dziecko boi się, że znów nie poradzi sobie przy odpowiedzi. |
| Presja związana z ocenami | Wieczorem lub z rana przed sprawdzianem zaczyna boleć je brzuch. |
| Trudna sytuacja w domu | Po rozwodzie rodziców dziecku trudniej skupić się na szkole. |
Czasem wystarczy więc zadać sobie pytanie: co zmieniło się w ostatnich tygodniach?
Jak wspierać dziecko po zmianie szkoły, klasy lub grupy rówieśniczej?
Nowa szkoła albo klasa to nowe osoby i zasady, których dziecko jeszcze nie zna. Nic dziwnego, że na początku może czuć się niepewnie. Dorośli też to często mają w nowej pracy.
Pomóż mu oswoić tę zmianę:
- przejdźcie wcześniej razem trasę do szkoły i zobaczcie, gdzie jest wejście, szatnia czy sala,
- dzień wcześniej przygotujcie razem plecak i ubrania, żeby rano było mniej chaosu,
- umów spotkanie ze starym kolegą po lekcjach, żeby dziecko nie miało poczucia, że nagle traci wszystkie wcześniejsze relacje,
- nie pytaj codziennie „Masz już nowych kolegów?” – daj mu trochę czasu, żeby samo zaczęło czuć się swobodniej w nowej grupie.
Nie oczekuj, że po kilku dniach wszystko będzie już w porządku. Przyzwyczajenie się do nowej szkoły czy klasy może potrwać.
Gdzie szukać pomocy, gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły?
Na początek możesz porozmawiać z wychowawcą, pedagogiem szkolnym albo psychologiem dziecięcym. Ważne, żeby sprawdzić zarówno to, co dzieje się w szkole, jak i to, jak dziecko radzi sobie z lękiem. Możliwe, że będzie potrzebna pomoc psychologa czy terapia.
Psycholog dziecięcy a lęk szkolny u dzieci – kiedy warto umówić wizytę?
Warto umówić dziecko do psychologa, jeśli problem trwa dłużej, nasila się albo zaczyna wpływać na jego codzienne życie.
Psycholog pomoże ustalić, czego dokładnie dziecko się boi i co może mu pomóc wrócić do szkoły bez ciągłego napięcia.
W Vitalii Zana w Lublinie możesz umówić dziecko na konsultację z psychologiem dziecięcym. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, rejestracja pomoże Ci wybrać odpowiedniego specjalistę i dogodny termin wizyty. Jeśli chcesz, możesz zrobić to również online.